close
تبلیغات در اینترنت
کاروند
مجموعه مقالات استاد احمد کسروی
 
گفتار های پر بازدید
 
گفتار های بختامدی
دگمه و تکمه

هر دو واژه ترکی و هر دو به یک معنی در پارسی به کار رفته ولی در لفظ تفاوتهایی با هم دارند. و آنگاه از روی معنی اصلی که هر یکی از ریشه ی جداگانه ای می آید جای به کار بردن هر یکی نیز جداست. لیکن از فرهنگها پیداست که کسانی این فرقها را در نیافته و دو واژه را در آمیخته اند.

دگمه با پیش دال با کاف پارسی از ریشه "دگون" (گره) و "دگنماق" (گره انداختن) می آید و به آن گویی گفته می شود که با گره انداختن درست کرده باشند.

"تکمه" با زیر تاء با کاف عربی از ریشه "تکماق" (دوختن) می آید و گویی را می گویند که از سنگ گرانبها یا از فلز یا از شیشه درست کرده و به جامه دوخته باشند.

در این شعر مناسبت معنی منظور است که می گوید:

ترانه تکمه ی لعل است بر لباس حریر / شده ست قطره ی خون منت گریبانگیر

دیگری می گوید:

عجب مدار تو از کهنگی جامه ی شاه / که بسته است همه تکمه های او بر ماه

 

استاد احمد کسروی - ماهنامه ی پیمان - سال یکم - شماره ی هشتم - اسفند ماه 1312

شمار بازدید از این گفتار: 11
فرهشت های پیوسته: چند واژه ,
|
برتری گفتار : 5
|
شمار ستاره دهندگان : 2
|
گردایش برتری ها : 10


قزل اوزن یا زرینه رود

از جستجو در نامهای شهر ها و دیهها پیداست که نامهای ترکی که بر روی پاره ای آبادیها و رودها و کوههاست، ترجمه نامهای پارسی است که آن ها پیش از درآمدن ترکان داشته اند. بدین سان که ترکان در آبادی که نشیمن می گرفته اند اگر نام آنجا معنی روشنی داشته آن را ترجمه به ترکی کرده اند. از اینجاست که ما نامهای "اشکه سو" و "یالقوز آغاج" و "استی بولاغ" و "ساری بولاغ" و "قارلق" می یابیم که در فارسی برابر آنها نام های "آب باریک" و "یکه دار" و "گرم خانی" و "زرد خانی" و "برفین" را داریم.

همین کار را پیش از ترکان تازیان کرده بودند و این است که ما در کتاب های عربی به جای نامهای "سنگسر" (که گویا آن زمان "سگسر" خوانده می شده) و "ده دیوان" و "دیه نمک" و "دزباد" و "خاکستر"، واژه های "راس الکلب" و "قریه الجن" و "قصرالملح" و "قصر الریح" و "رمادة" می یابیم.

یکی از نامهایی که ترکان یا مغولان ترجمه کرده اند نام رود معروف آذربایجان است که "زرینه رود" بوده "قزل اوزن" گردانیده اند. ولی نام پارسی دیرینه را هنوز در کتاب ها می خوانیم.

 

استاد احمد کسروی - ماهنامه ی پیمان - سال یکم - شماره ی هفتم - اسفند ماه 1312

شمار بازدید از این گفتار: 10
فرهشت های پیوسته: چند واژه ,
|
برتری گفتار : 5
|
شمار ستاره دهندگان : 2
|
گردایش برتری ها : 10